किल्ले ग्वाल्हेर ( मध्य प्रदेश )
लेखन :सौरभ महाडिक
ग्वाल्हेर किल्ला हा ग्वाल्हेर शहराच्या मध्यभागी स्थित सर्वात सुंदर ऐतिहासिक आणि वास्तुशिल्पीय आश्चर्यांपैकी एक आहे. भारतातील किल्ल्यांमधील मोती म्हणून ओळखला जाणारा ग्वाल्हेरचा किल्ला हा भारतातील सर्वोत्तम ऐतिहासिक किल्ल्यांपैकी एक आहे आणि ग्वाल्हेरमध्ये भेट देण्याच्या सर्वोच्च ठिकाणांपैकी एक आहे.
हा किल्ला ८ व्या शतकात स्थानिक राजा सूरज सेन याने गोपाचल नावाच्या एका निर्जन खडकाळ टेकडीवर बांधला होता. पौराणिक कथेनुसार, ग्वालिपा नावाच्या ऋषीने राजाला कुष्ठरोग बरा झाला, जेव्हा त्याला आता किल्ल्याच्या आत असलेल्या सूरज कुंडातून पाणी दिले. आणि राजाने त्या ठिकाणी एक किल्ला बांधला आणि त्याचे नाव ऋषींच्या नावावर " ग्वाल्हेर "असे ठेवले. तेव्हापासून तोमर, मुघल, मराठा आणि ब्रिटिशांसह अनेक राजघराण्यांनी येथे राज्य केले. सरते शेवटी, ग्वाल्हेरचा किल्ला १८८६ मध्ये सिंधियांनी ताब्यात घेतला आणि १९४७ मध्ये भारताच्या स्वातंत्र्यापर्यंत राज्य केले. येथेच तात्या टोपे आणि राणी झाशी लक्ष्मीबाई यांनी स्वातंत्र्यासाठी लढा दिला होता.
३किमी परिसरात पसरलेला, ग्वाल्हेर किल्ला हा भारतातील सर्वात मोठ्या किल्ल्यांपैकी एक आणि मध्य प्रदेशातील सर्वोच्च हेरिटेज ठिकाणांपैकी एक आहे. या ठिकाणाचे महत्त्व अजरामर करण्यासाठी भारतीय टपाल सेवेकडून टपाल तिकीट जारी करण्यात आले आहे. वाळूच्या काँक्रीटच्या भिंतींनी वेढलेल्या ग्वाल्हेर किल्ल्यामध्ये तीन मंदिरे, ६ राजवाडे आणि अनेक पाण्याची टाकी आहेत. किल्ल्याला दोन दरवाजे आहेत; मुख्य प्रवेशद्वार सुशोभित एलिफंट गेट आहे आणि दुसरे बादलगड गेट आहे. मान मंदिर, गुजरी महल संग्रहालय, तेली-का-मंदिर आणि सास बहू मंदिर ही किल्ले संकुलातील प्रमुख आकर्षणे आहेत.
मान मंदिर पॅलेस हा किल्ल्याच्या ईशान्य टोकाला असलेल्या भव्य वाड्यांपैकी एक आहे. हे मानसिंग तोमर यांनी १४८६ ते १५१६ च्या दरम्यान बांधले होते. हा राजवाडा हिंदू आणि मुघल स्थापत्यकलेचा मिलाफ दाखवतो. किचकट डिझाइन केलेल्या टाइल्स राजवाड्याच्या बाहेरील भागाला शोभतात. या राजवाड्याचे महत्त्वाचे ठिकाण जौहर तलाव आहे, जिथे राजपूत स्त्रिया सती जात असत. आतील भाग मानवी आकृती, प्राणी, फुले आणि चकचकीत टाइल्सच्या सुंदर रंगीबेरंगी चित्रांनी सजवलेले आहे. याच ठिकाणी औरंगजेबाने त्याचा भाऊ मुराद याला कैद केले आणि अफूचे (औषध) वापर करून हळूहळू विष देऊन त्याची हत्या केली.
गुजरी महल १५ व्या शतकात राजा मानसिंग तोमर यांनी त्यांची पत्नी मृगनयनी या गुजरी राजकुमारीसाठी बांधला होता. आता या वाड्याचे पुरातत्व संग्रहालयात रूपांतर करण्यात आले आहे. त्यात पुतळे, शस्त्रे, दगडी वस्तू आणि कांस्य पुरातन वस्तू आहेत. ग्यारसपूर शलभांजिका शिल्प आणि भारतीय मोनालिसाचा पुतळा हे संग्रहालयाचे मुख्य आकर्षण आहे. करण पॅलेस, जहांगीर महाल आणि शाहजहान महाल हे किल्ले संकुलातील इतर राजवाडे पाहण्यासारखे आहेत....!
@highlight
@followers
